از دیدگاه قرآن

پیروزی خارق العاده پیامبران در قرآن

کَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِی إِنَّ اللَّهَ قَوِیٌّ عَزِیزٌ «۱» یعنی «خداوند فرمان داده و چنین مقدر و مقرر فرموده که قطعا و یقینا من و پیغمبرانم پیروز خواهیم بود، همانا که خدا پرتوان بسیار نیرومند است.»
با آنکه انبیا، چنانکه گفتیم، با بی کسی و ناداری، آغاز دعوت کردند و دشمنانشان در همه ادوار، اشراف و رؤسا و سلاطین بودند که زر و زور و عدّه و عدّه و خلاصه جمیع اسباب و وسائل پیروزی در اختیارشان بود؛ با این حال پیروزی نهایی با پیغمبران بوده است و دشمنان نیرومند و سلاطین مقتدر، مغلوب گشته، نابود یا تسلیم می شدند و این است سنّت مستمرّی که غیر قابل تبدیل و تحویل بوده و خواهد بود، نه امری اتفاقی و تصادفی، بلکه مشیت بالغه خداوند و قدر حتمی و قضای لازمی است که در محضر الهی، در سند معتبر لوح محفوظ به ثبت رسیده و در آیه ای که گذشت به آن تصریح گردیده است و نیز در آیات دیگری موضوع پیروزی انبیا تأکید و تکرار شده است، مانند إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَ الَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیاهِ الدُّنْیا وَ یَوْمَ یَقُومُ الْأَشْهادُ «۲»
یعنی «محققا و قطعا ما پیامبرانمان و کسانی را که گرویده اند، در زندگی دنیا و روزی که گواهان به پای ایستد، یاری می کنیم.» و مانند وَ لَقَدْ سَبَقَتْ کَلِمَتُنا لِعِبادِنَا
______________________________
(۱). سوره مجادله، آیه ۲۱٫
(۲). سوره غافر، آیه ۵۱٫
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۲۶۵
الْمُرْسَلِینَ* إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ* وَ إِنَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبُونَ «۱» یعنی «سوگند به خدا راجع به بندگان فرستاده مان گفتار ما از پیش گذشته است (و بر لوح قضا نوشته) که یقینا آنان، هر آینه همانها یاری شده اند و قطعا لشکریان ما (پیروان انبیا) هر آینه همانها پیروزند.»
آری انبیا با تأیید و یاری پروردگار، بر مخالفانشان پیروز می شوند، اگر مخالف بزرگترین علما و فلاسفه جهان است، پیغمبر درس نخوانده مکتب و مدرسه ندیده، در استدلال و احتجاج و اقامه برهان غلبه می یابد و اگر دشمن مقتدرترین پادشاهان و نیرومندترین اقویا و توانگرترین اغنیای عالم است؛ بالاخره در جنگ و ستیزه و مبارزه و محاربه، مغلوب پیغمبر نادار و بی خدم و حشم می گردد. و خوشبختانه هر چه زمان می گذرد، پیروزی پیامبران روشنتر و نمایانتر می شود.
امروز می بینیم که پس از قرنها، همه ساله میلیونها مسلمان، از ممالک مختلف جهان به سوی خانه ای که ابراهیم، با پسرش اسماعیل، آن را ساخته اند، روی می آورند و نشانه های روشن نصرت الهی را از پرچمدار توحید «۲» و از جمله، مقام ابراهیم را که در آن نماز می گزارند، مشاهده می کنند و اعمال وی و همسرش را تقلید و تکرار می نمایند و هنوز نام بلند ابراهیم و آثار خیر و یادگارهای نیکش زنده و پاینده است و نمرود و نمرودیان و آثارشان مرده. و نیز مشاهده می کنیم که پیروان موسی و عیسی و محمد صلّی اللّه علیه و اله دنیا را پر کرده و همه جا به نام نامی آنان، معابد و مساجد بسیار بر پا کرده اند؛ تا با یاد خدا، دلها روشن گردد و روانها آرامش یابد و سرنوشت مخالفانشان، از همه طبقات، بر همه معلوم است و همچنین سرگذشت سایر انبیا، از نوح و شعیب و هود و صالح و یوسف و دیگران و پیشرفت عجیب آنها و مغلوب و منکوب شدن دشمنانشان که در قرآن نقل شده است و باید از معجزات بسیار روشن و غیر قابل انکار آنان محسوب گردد.
درسی که قرآن در این مورد به مؤمنان می آموزد
قرآن کریم تصریح و تأکید می کند که نه تنها انبیا در کمال فقر و بی کسی بر پادشاهان مقتدر و اغنیا و اقویای مخالفشان غلبه می کردند، بلکه پیروان انبیا را نیز خداوند، با
______________________________
(۱). سوره صافات، آیات ۱۷۱ تا ۱۷۳٫
(۲). سوره آل عمران، آیه ۹۷، فِیهِ آیاتٌ بَیِّناتٌ مَقامُ إِبْراهِیمَ
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۲۶۶
کمی عده و عده، بر دشمنان نیرومند زر و زوردار و جمعیت بسیارشان، پیروز می گرداند؛ در صورتی که به وظایف خود عمل کنند و راه و روش پیغمبران را در پیش گیرند. این است که در دو آیه ای که راجع به پیروزی پیغمبران آوردیم، پیروانشان را نیز در آیه اول، با عبارت وَ الَّذِینَ آمَنُوا* و در دوم، با لفظ جُنْدَنا «۱» با آنان شریک می سازد و در سوره «الضحی» و «انشراح» که «۲» به عقیده شیعه و برخی از اهل سنت، یک سوره محسوبند، خداوند الطاف و عنایاتش را درباره پیغمبر برمی شمارد که وی را از رنج یتیمی و سرگردانی و ناداری رهانیده، در برابر شداید و آلام جسمی و روحی، قدرت تحمل بخشیده، بار گرانی را که نزدیک بود پشتش را بشکند (پشتش را به صدا درآورده بود) از وی فرو نهاد و نام آوازه اش را بلند گردانید. در آخر می فرماید:
«پس محققا و یقینا با هر سخنی فراخی و آسانی ای است.» و باز همین معنی را به طور قاعده کلی- بدون فاء تفریع- تکرار می کند، تا به عموم بفهماند که هم رهایی از مشقات و رنجهای طبیعی که برای همه کس ممکن است به وجود آید، مانند یتیمی و ناداری و سرگردانی و پریشان خاطری و هم از شدایدی که خیرخواهان و مصلحان با آنها مواجه می شوند، از قبیل آزارها و کینه ها و دشمنیها و خطرات جانی و مالی و آبرویی که مخالفان به وجود می آورند.
آری رهایی از همه این گونه سختیها و گرفتاریها، اختصاص و انحصار به پیغمبر ندارد، بلکه هر کس در حد تواناییش، مانند آن حضرت رفتار کند، برای او نیز همان آسانی و رهایی و بهروزی و پیروزی خواهد بود و در سراسر قرآن، این روش ادامه دارد که هر گاه پیغمبری مورد لطف و عنایت خاص خداوند قرار می گیرد، مثل اینکه از بلایی رهایی می یابد، یا از عذابی مصون می ماند، یا بر دشمنی پیروز می گردد، بلافاصله یادآوری می شود که عموم مردمی که در ایمان و احسان و سپاسگزاری در راه آن پیغمبر گام زنند، مشمول همان عنایت خواهند بود، تا توهم نشود که آن امور اختصاص به انبیا دارد و دیگر مردم وظیفه ای ندارند.
______________________________
(۱). در تفاسیر آمده است که مقصود از «جندنا» پیروان انبیایند.
(۲). برای تشریح آنچه این جا راجع به این دو سوره آمده، به تفسیر نوین، ج ۲، ص ۲۶۱، بنگرید.
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۲۶۷
مثلا بعد از نقل داستان نجات یونس از شکم ماهی، می گوید: وَ کَذلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنِینَ «۱» و بعد از نجات نوح و پیروان و خاندانش از طوفان، می فرماید: إِنَّا کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ* «۲» و باز عین همین عبارت درباره حضرت ابراهیم، یک بار راجع به معاف «۳» شدنش از ذبح فرزندش اسماعیل (آیه ۱۰۵) و بار دیگر بدون حرف تأکید «انّا» در آیه ۱۱۰ از همین سوره الصافات راجع به بقای نام نیک و یاد خیرش در میان امم و اقوامی که پس از او بیایند و باز در همین سوره (آیه ۱۲۱) پس از داستان موسی و هارون و احسان درباره آن دو و نجاتشان از گرفتاری بزرگ و اندوه عظیم و پیروز گردانیدنشان با جمعی یهودی پریشان فقیر ضعیفی که بی دادکشی سالیان دراز زبون و ذلیل و ترسو و ستم پذیرشان ساخته بود، بر فرعون مقتدر جباری که میخ قدرتش در سراسر سرزمینهای مصر و توابع به زمین کوبیده شده و چادرهای سربازانش همه جا برافراشته بود (ذی الاوتاد) و ذکر مراحم و الطاف بسیار مهم دیگر، همان آیه سابق تکرار می شود: إِنَّا کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ*: «محققا ما این چنین نیکوکاران را پاداش می دهیم.»
و همین مقصود در آیات بسیار دیگر، با تعبیرات گوناگون بیان و تشریح شده و در این باره اصرار و تأکید به عمل آمده است، تا مسلمانها را متوجه سازد که از کثرت نفرات دشمن و تجهیزات کامل او نترسند و کمی عده و نداشتن ابزار و آلات و فقر مالی آنان را از مبارزه باز ندارد و وادار به تسلیمشان نکند. «چه بسا که گروهی اندک بر قشونی بسیار، به فرمان پروردگار غالب گشته اند.» «۴» چه شد آن روح تقوا و دیانت و آن نیروی شهامت و شجاعتی که یک مشت عرب فقیر را که برهنه سپهبد و برهنه سپاه بودند، بر ملل و ممالک بزرگ پیروز ساخت و سیادت برّی و بحری بخشید؟ آنان چنان
______________________________
(۱). سوره انبیاء، آیه ۸۸٫
(۲). سوره صافات، آیه ۸۰
(۳). لفظ معاف، در عربی غلط و صحیحش معافا است، ولی در فارسی کثیر الاستعمال و صحیح است، مانند صاف در فارسی که اصلش صافی است و بسیاری از این قبیل.
(۴). سوره بقره، آیه ۲۴۹، کَمْ مِنْ فِئَهٍ قَلِیلَهٍ.
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۲۶۸
روحیه و نیرویی را از قرآن گرفته بودند و امروز ما با این منبع قدرت و نیرو بیگانه هستیم.
برگرفته از کتاب وحی و نبوت در پرتو قرآن نوشته آقای محمد تقی شریعتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *