از دیدگاه قرآن

نیازهای انسان در قرآن

انبیا همواره به نیازهای اصیل و ثابت و دائم انسان توجه دارند، نه احتیاجات فرعی و متغیر و موقت اما اینکه بعضی به منظورهای خاص و به خصوص، مخالفت با ادیان، القای شبهه کرده، می گویند: همه چیز در حال تغیر و تبدل است و هیچ چیز ثابتی در دنیا وجود ندارد، به کلی بی اساس و بی حقیقت است و با یک نظر اجمالی به آنچه درباره وظایف پیغمبران گفتیم، شبهه نام برده برطرف می شود.
مثلا انبیا به مردم گفته اند: جهان آفریننده ای حکیم و توانا دارد، یا آدمی به مرگ نابود نمی شود و اعمال خوب و بدش در سعادت و شقاوتش مؤثر است، یا گفته اند
______________________________
(۱). اگر این داستان را صحیح بدانیم، باید بگوییم: درسی برای اهمیت دادن و به کار بردن تجربه در صنایع و علوم تجربی است؛ اما اینکه شق دوم را قابل قبولتر دانسته ایم، زیرا بسیار بعید است که پیغمبر بی جهت باعث ضرر مردم شود و چه بسا اگر آنها دنبال آن حضرت نمی رفتند، خود پیغمبر قضیه را تعقیب می کرد.
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۳۰۰
راستگو، درستکار، خیرخواه، خدمتگذار و پاکدامن باشید، یا برای برقراری عدالت و رفع تبعیض و ریشه کن نمودن ظلم و فساد بکوشید؛ حتی «۱» احتیاج به خوراک و پوشاک و مسکن و همسر، در تمام ادوار حیات، ثابت است؛ فقط فرم و شکل و کیفیت و شرایط، تغییر پیدا می کند؛ این است که می بینیم قرآن می گوید: «بخورید و بیاشامید و زیاده روی نکنید.» یعنی از حلال و مفید، به حرام و زیان آور و از مقدار لازم و کافی تجاوز ننمایید، یا می گوید: «از خوراکهای پاکیزه ای که روزی شما کردیم نخورید.» و نیز می گوید: «ای آدمیزادگان، ما لباسی که عورتهایتان را بپوشاند به شما عطا کردیم.»
ملاحظه می کنید در این آیات، ابدا دستوری راجع به کیفیت غذا خوردن و فرم و رنگ لباس و خلاصه به متغیّرات نرسیده است، مگر آنکه عنوان تشبه به کفار پیدا کند، حتی در خصوص تسلیحات، فقط می فرماید: «آنچه می توانید نیرو تهیه کنید.» چه تیر و کمان و شمشیر و نیزه و چه توپ و تفنگ «۲» و بمب. از این چند مثال کوچک می توان دانست که چگونه تعلیمات انبیا قابل بقا و خلودند و برای چه؟ و نیز از روزی که قرآن نازل شده، تا به امروز، دهها کتاب از علوم ادبی، مانند صرف و نحو و معانی و بیان و لغت، تا سایر رشته های فلسفی و علمی، مثل فلسفه اولی و حکمت عملی و دانشهای طبیعی و هیأت و طب و بهداشت و مبانی اقتصادی و حقوق مدنی، جزایی و بین المللی و غیرها که در عصر نزول قرآن، بسیاری از اینها هنوز در دنیا وجود نداشت و صورت علمی پیدا نکرده بود؛ آری دهها کتاب در آن موضوعات، به استناد قرآن نگارش یافته است.
چه کسی می توانست تصور کند که قواعد علم «جوّشناسی» که عمرش به نصف قرن نمی رسد و علل پیدایش باد و باران، مطابق آخرین اکتشافات علمی، به طور وضوح در قرآن آمده باشد؛ ولی آقای مهندس بازرگان، در کتاب باد و باران در قرآن با ادله و شواهد روشن، از این راز پرده برداشتند، با اینکه بزرگان محققین می گفتند: «از
______________________________
(۱). یعنی دستوراتی که درباره امور ظاهرا متغیر می دهند ناظر به جهات ثابت و دائم آن امور است، به طوری که مثال زده ایم.
(۲). مطالب این قسمت نیز به منظور نشان دادن جاودانگی و قابل بقا بودن و مورد استفاده شدن تعلیمات پیغمبر برای نسلهایی است که امّت او هستند در زمانهای طولانی.
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۳۰۱
روش انبیا این است که به آنچه مربوط به تهذیب نفس و سیاست امت نباشد، مانند بیان اسباب و علل حوادث جوّی، از باد و باران و یا عجایب نبات و حیوان نمی پردازند.» «۱» این بزرگان نمی توانستند حتی احتمال بدهند که قرآن به این گونه مسائل پرداخته باشد؛ ولی قرآن فوق تصورات بشر است. وقتی دانشمندان اروپا کشف کردند که مورچه سخن می گوید و دانستند که گیاه نر و ماده و لقاح دارد و از وسایل لقاحش باد است و بدون جهت ارسطو حکم به نر و ماده نداشتن نباتات داده است، چگونه دنیای علم در برابر قرآن خاضع شد که دیدند چهارده قرن قبل با صراحت، این حقایق را بیان نموده است. این است معنی اینکه قبلا گفتیم فرق میان انبیا با سایر دانشمندان این است که تعلیمات انبیا با گذشت زمان رونق و عظمت بیشتری پیدا می کند، ولی سخنان دیگر علما، از رونق و اعتبارشان می کاهد و چه بسیار اتفاق می افتد که همه یا قسمتی از آنها نادرست از کار بیرون می آید.
عرب معاصر پیغمبر، بلکه عرب و عجم آن زمان، هیچ گاه نمی توانستند دانشهایی را که قرآن متضمن است بفهمند، یا حدس بزنند، ولی به تدریج که علوم ترقی می کند و حقایق مکشوف می شود، معانی آیات علمی قرآن معلوم می گردد. چنانچه طنطاوی مفسر معروف مصری گفته بود: هر کشف تازه ای که در علوم می شود، معنی آیه ای از قرآن روشن می گردد.
برگرفته از کتاب وحی و نبوت در پرتو قرآن نوشته آقای محمد تقی شریعتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *