از دیدگاه قرآن

نزول اولین سوره از قرآن

ابو الحسن محمد بن حسین علوی با اسناد خود از عایشه نقل میکند که میگفت اولین سوره که از قرآن نازل شده است «اقرا» بوده است. اسناد این روایت صحیح است و عینا از زهری هم روایت شده است.
ابو عبد الله حافظ و ابو عبد الله سوسی با اسناد خود از یحیی بن کثیر روایت میکنند که میگفت از ابو سلمه بن عبد الرحمن پرسیدم کدام سوره قرآن اول نازل شد، گفت «یا اَیُهَا الْمُدَثِرُ» گفتم «اقرا» نبود؟ گفت از جابر بن عبد الله پرسیدم گفت یا اَیُهَا الْمُدَثِرُ اتفاقا من هم به او گفتم اقرا نبود؟ گفت پیامبر فرمود که یک ماه برای عبادت در کوه حرا بودم چون آن مدت سپری شد از دره سرازیر شدم ناگاه مرا ندا دادند براست و چپ و روبرو و پشت سرم نگریستم چیزی ندیدم آنگاه به آسمان نگریستم فرشتهای را بر فراز آسمان نزدیک عرش خدا دیدم، وحشت مرا فرو گرفت و نزد خدیجه آمدم و دستور دادم بر روی من پوشاک بیندازد آنها مرا در جامه پیچیدند خداوند این سوره
«یا اَیُهَا الْمُدَثِرُ»
را نازل فرمود.
مسلم هم این حدیث را در صحیح خود از اوزاعی آورده است و بخاری و مسلم از یحیی بن کثیر هم این حدیث را نقل کردهاند، ولی قبلا از قول جابر نقل کردیم که سوره یا اَیُهَا الْمُدَثِرُ پس از انقطاع موقت وحی نازل شده است، و این دلیل آنست که اولین سوره اقرا بوده و مدثر پس از آن نازل شده است.
ترجمه دلائل النبوه ،ج۱،ص:۲۶۷
(۱) ابو عبد الله حافظ با اسناد خود از جابر بن عبد الله روایت میکند که پیامبر میگفت برای مدتی وحی قطع شد، روزی همچنان که راه میرفتم از آسمان صدایی شنیدم، چشم بآسمان دوختم همان فرشتهای را که در کوه حرا دیده بودم دیدم که بر روی صندلی نشسته بود ترسیدم و بزمین افتادم بعد نزد خانواده خود آمدم و گفتم مرا بپوشانید، مرا بپوشانید و آنها بالا پوش روی من انداختند و خداوند متعال این آیات سوره مدثر را نازل فرمود.
«ای جامه بخود پیچیده برخیز و مردم را بیم بده و پروردگارت را تکبیر گوی، و جامهات را پاکیزه کن و از بتها پرهیز کن» آیات ۱ تا ۶ سوره ۷۴٫
بخاری و مسلم و ابن شهاب زهری هم این روایت را نقل نمودهاند و این روایت هم موید آنست که سوره مدثر پس از اقرء نازل شده است.
از ابو موسی اشعری و عبید بن عمیر روایت شده است که نخستین سوره که نازل شد اقرا بود، ابو الحسین بن الفضل قطان در بغداد با اسناد خود از محمد بن مخزومی و او از یکی از علمای قوم خود روایت میکند که نخستین سوره که بر پیامبر نازل شد شش آیه اول سوره اقرء بود که در غار حرا صورت گرفت و بقیه این سوره بعد نازل گردید.
ابو عبد الله حافظ هم در این مورد روایتی از عمرو بن شرحبیل نقل میکند که پیامبر به خدیجه گفت که من هر وقت تنها هستم صدایی میشنوم و میترسم که گرفتاری و بلایی باشد خدیجه گفت پناه بر خدا، ممکن نیست با امانت تو و راست گفتاریت و تلاشی که در پیوند خویشاوندی و صله رحم داری خداوند ترا گرفتار نماید، اتفاقا در آن روز پس از اینکه پیامبر از خانه بیرون رفت ابو بکر آمد خدیجه به او گفت با پیامبر نزد ورقه بروند، هنگامی که پیامبر برگشت ابو بکر گفت با هم نزد ورقه برویم، پیامبر فرمود چه کسی بتو گفته است؟ گفت خدیجه، بهر حال پیامبر و ابو بکر پیش ورقه رفتند و رسول خدا به ورقه گفت هنگامی که تنها هستم کسی مرا صدا میزند و میترسم و میگریزم، ورقه گفت این دفعه که صدا را شنیدی بایست و ببین چه میگوید و بعد خبرش را بیاور.
اندکی بعد که پیامبر تنها بود صدایی شنید که میگوید ای محمد بگو
ترجمه دلائل النبوه ،ج۱،ص:۲۶۸
(۱) «بِسْمِ اللَهِ الرَحْمنِ الرَحِیمِ، الْحَمْدُ لِلَهِ رَبِ الْعالَمِینَ … تا آخر سوره …» و بعد اضافه کرد که بگو «لا اله الا الله»، پیامبر پیش ورقه برگشت و موضوع را بیان کرد ورقه گفت مژده باد گواهی میدهم که تو همانی که عیسی بن مریم بشارت داده است و همچون موسی و پیامبر مرسل هستی و بزودی فرمان جهاد باین قوم خواهی داد اگر من زنده بمانم همراه تو جهاد خواهم کرد هنگامی که ورقه مرد پیامبر فرمود او را در بهشت دیدم در حالیکه جامههای حریر بر تن داشت زیرا او به من ایمان آورده و مرا تصدیق کرده بود.
اسناد این روایت منقطع است اگر هم خبر محفوظ و صحیحی باشد ممکن است منظور نزول سوره الحمد پس از اقرء و مدثر باشد و خدا داناتر است.
برگرفته از کتاب ترجمه دلائل النبوه نوشته آقای ابوبکر احمد بن الحسین بن علی البیهقی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *