از دیدگاه قرآن

متشابهات در قرآن

از خصایص قرآن، وجود آیات متشابهه در آن است، «۲» یعنی حقایق علمی به کیفیتی در این کتاب آسمانی آمده که هم معاصرین پیغمبر نمی رمند و هم آیندگان به معجزات علمیش واقف می گردند؛ «۳» به طور مثال مردم عصر بعثت زمین را ساکن و خورشید را بر گرد آن در گردش و چرخش می پنداشتند، حال اگر قرآن با صراحت بگوید زمین متحرک است، هم بر گرد خود و هم بر گرد خورشید می چرخد، همه معاصرین به پیغمبر اعراض کرده می گفتند: این چگونه پیغمبری است که بر خلاف علم و حس
______________________________
(۱). به نقل شبلی نعمانی در علم کلام جدید، ص ۹۵٫
(۲). تقسیم آیات به محکم و متشابه، در آیه ۷ آل عمران.
(۳). سید هبه الدین شهرستانی در آخر کتاب متشابهات القرآن، ج ۲، ص ۲۸۷- ۲۹۳، ده فایده برای متشابهات ذکر کرده است.
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۳۰۲
سخن می گوید و اگر رعایت اهل زمان نموده، به سکون زمین و حرکت خورشید تصریح می نمود، زمانی که حقیقت کشف می شد، مردم معتقد می شدند که پیغمبر تحت تأثیر افکار محیط بوده و حقیقت را نمی دانسته و دینش را رها می کردند؛ با آنکه هدف اصلی قرآن هدایت مردم است به راه راست، در عقیده و عمل؛ نه بیان حرکت یا سکون زمین یا خورشید. این است که قرآن با تشبیهات لطیفی که گاه زمین را گاهواره و گاه شتری که نرم و هموار راه می رود «ذلول» خوانده و به این وسیله متحرک بودن زمین و با لفظ «دحی و طحی» کیفیت حرکت را فهمانده «۱» است و نیز با تعبیرات خاصی، مرکب بودن «۲» نور خورشید از انوار متعدد، با گردش کرات آسمانی در مدار مخصوص، به وسیله نیروی «۳» جاذبه- یا هر نیروی غیر مرئی دیگر- و یا به وجود آمدن آدمی از جرثومه زالو «۴» شکل «اسرماتوزویید» و بسیاری از این حقایق را تفهیم کرده است.
شاید بتوان گفت که هیچ علمی نیست یا دست کم، کمتر علمی است که قرآن ضمن بیان مقاصد اصلی خود وارد آن نشده و به نوعی از آن سخن نگفته باشد، نه به طور منظم و مبوب که بتوان آنها را از قرآن آموخت، بلکه به کیفیتی که فهمیده می شود گوینده این کلام، از آن علوم کاملا مطّلع بوده است و قطعی است که چنان عالمی جز خداوند محال است کسی دیگر باشد، هر چند از زبان پیغمبر شنیده شده است.
گر چه قرآن از لب پیغمبر است هر که گوید حق نگفته، کافر است بنابراین [قرآن] باید مصون از خطا و اشتباه باشد و این است معنی عصمت علمی پیغمبر؛ خوشبختانه قرآن تنها کتاب وحی ای است که از تحریف و تصرف بشر محفوظ مانده است و اگر بشر در آن مداخله می کرد، یقینا خطا و اشتباه در آن راه می یافت، همچنانکه می بینیم بزرگان مفسران که علمای ممتاز زمان خود بوده اند، در
______________________________
(۱). به کتاب الهیئه و الاسلام، ص ۸۱، از شهرستانی بنگرید.
(۲). همان.
(۳). همان.
(۴). برای اطلاع از معجزات علمی قرآن، علاوه بر کتابهای مستقل در رشته های مختلف طب، حقوق، قوانین سیاست و غیرها، به کتابهای فرهنگ عقاید و قوانین اسلام، ج ۱، ص ۳۰۸، الدین و العلم الحدیث، ص ۵۲ و مقدمه تفسیر نوین، ج ۱، ص ۸۳، بنگرید و بیشتر از همه به تفسیر طنطاوی، الجواهر فی تفسیر القرآن، ج ۲۵، ص ۲۱۵٫
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۳۰۳
تفاسیر خود، مطالبی بر مبنای علوم معتبر عصر خویش گفته اند، پس از آنکه آن علوم از اعتبار افتاده، بطلان آن مطالب محقق گشته و باز خود آیات، درخشش و جلوه تازه ای پیدا نموده است. آری در قرآن مطالبی هست که هنوز عقل و علم بشر به آنها نرسیده، ولی حتی یک مطلب که به حکم عقل یا علم ابطال شده باشد، نیست؛ و چه بسیار مطالبی که در وقت نزول بر بشر مجهول بود و بعدها معلوم گردید که نمونه هایش را دیدیم. بنابراین می توان امیدوار بود که بشر در آینده نزدیک یا دور، بر بقیه مجهولات آگاهی یابد و سایر مشکلات را هم حل کند، چون قرآن کتابی جاودانی است و باید برای اهل هر زمانی، مطالبی جالب توجه داشته باشد.
برگرفته از کتاب وحی و نبوت در پرتو قرآن نوشته آقای محمد تقی شریعتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *