از دیدگاه قرآن

شیفتگی عرب به قرآن

ملت عرب بیش از هر چیز از سخن زیبا و شیوا لذت می برد؛ تأثیر سخن در نفوس آنها حیرت انگیز بود، چه بسا که یک شعر، قبیله سرافرازی را پست و یا طایفه حقیری را محترم و عزیز می ساخت. شعرا در میان قبایل، احترامی فوق العاده داشتند، «۲» به همین جهت معجزه پیغمبر اسلام از سنخ سخن قرار داده شد، چنانکه معجزه موسی در ظاهر مشابهتی با سحر و معجزه عیسی با طبابت داشت، چون جادوگران و پزشکان در عهد آن دو پیامبر گرامی بیش از سایرین مورد توجه بودند. «۳»
به قول صادق رافعی: قریحه لغوی عرب، در هیچ زمانی مانند قرن بعثت فروزان نبود و فیضان نداشت؛ شعرای نامی و خطبای ممتاز، همگی در همین قرن بوده اند، قهرمانان میدان بلاغت و سخنوری در این عصر به هنرنمایی پرداخته اند، همه جا گفتگو از شعرا و خطبا بود، با حافظه بسیار قوی که داشتند، اشعار و خطب را حفظ نموده، در مجالس خود می خواندند و لذت می بردند و به هیجان می آمدند. در چنین اوضاع و احوالی، قرآن نازل شد؛ نه شعر بود و نه نثر، ولی مزایای هر دو را داشت و از
______________________________
(۱). تاریخ تمدن، ج ۴، ص ۲۳۵، از ترجمه پاینده.
(۲). به مقدمه تفسیر نوین، ج ۱، ص ۸۷ بنگرید.
(۳). به پاسخ امام به ابن سکّیت مراجعه شود؛ روایت ۲۰ از کتاب عقل و جهل اصول کافی، ج ۱، ص ۲۴٫
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۴۲۳
معایب هر دو مبرا بود؛ مانند نثر، آزاد و روشن و رسا بود و مانند شعر، زیبا و جذاب و خوش آهنگ و قابل حفظ کردن. اگر تمام موسیقیدانهای جهان جمع شوند و از بیست و هشت حرف عربی، بدون ساختن کلمه، بخواهند آهنگ بسازند، نخواهند توانست این همه آهنگهای گوناگون و متناسب با مضامین آیات که قرآن با ساختن کلمه و کلام به وجود آورده بسازند. با توجه به این مزیت است که پیغمبر و خاندان جلیلش دستورات مؤکد و مکرر در خواندن قرآن با الحان عرب صادر فرموده اند. مرحله بعد انتخاب کلمات زیبا است که هیچ کلمه از قرآن را نمی توان با مرادف و مشابهش عوض کرد، مگر اینکه از زیبایی لفظی یا خصوصیت معنویش کاسته شده است و بعد از این مرحله، نوبت به نظم کلمات و جمله بندی و تعبیرات خاص و در آخر به سبک و اسلوب قرآن می رسد که حتی بسیاری از مستشرقین و از جمله ماردربس فرانسوی، که قبلا از او نام بردیم، گواهی داده اند که آن جز سبک و اسلوب خداوند نمی تواند باشد. «۱»
برگرفته از کتاب وحی و نبوت در پرتو قرآن نوشته آقای محمد تقی شریعتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *