از دیدگاه اهل بیت

مسجد النبی در کلام امام علی

مسجد مدینه علاوه بر مرکز عبادت، مدرسه قرآن و احکام، دانشگاه علوم انسانی، مجلس شوری، محکمه قضا، سربازخانه جنگجویان زاهد- «خیل اللّه» به تعبیر پیغمبر، «جنود اللّه» به بیان علی «۵»- محفل وعظ و تبلیغ بود. قرآن کتابخانه ای جامع از فلسفه اولی و حکمت الهی و مباحث اعتقادی، احکام، دعا و عبادات، مبانی و اصول اخلاقی،
______________________________
(۱). سوره نساء، آیه ۱٫
(۲). سوره حجرات، آیه ۱۰٫
(۳). زندگانی محمد، از دکتر هیکل، ترجمه پاینده، ج ۱، ص ۳۱۶٫
(۴). همان، ج ۱، ص ۳۱۷٫
(۵). پیغمبر در یکی از غزوات، خطاب به قشون اسلام فرمود: «یا خیل اللّه ارکبی» بحار الانوار، ج ۶۱، ص ۱۷۶، ح ۳۷ و امیر المؤمنین در نامه به مالک اشتر می گوید: وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص ۲۲۳، ح ۳۳۶۴۸ «و منهم جنود اللّه.»
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۳۲۱
قوانین مدنی، جزایی، آیین دادرسی، نظامنامه ارتش، قوانین صلح و جنگ، اصول بهداشتی، مسائل روانی، علوم اجتماعی، قصص و حکایات، فلسفه تاریخ، علوم طبیعی، به معنی الاعم، تا آداب معاشرت و خلاصه آنچه برای تأمین سعادت دنیوی و اخروی بشر لازم است، همه در این کتاب عجیب آمده است. «۱» معلم همه دروس هم شخص پیغمبر است، ولی اهتمام بیشتر از این رشته های مختلف علمی، روی همان علوم انسانی و انسان ساز است که وی را تزکیه می کند و چون مطابق فطرت و غریزه دینی است که قویترین غرایز می باشد، در دلهای مستعد، راسخ و مستحکم می شود و در کشور وجود حکومت می نماید. و همین علوم است که نخست با دروس شفاهی، به وسیله تلاوت آیات القا شده یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ* «۲»؛ سپس در ضمن تعلیم کتاب شفاها و کتبا تدریس می گردد وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَهَ* و به اعتبار همان استحکام در قلب و حکومت بر نفس، حکمت نامیده شده است و به لحاظ این اهمیت است که هر چند کتاب مشتمل بر آن نیز هست، جداگانه نام برده شده است (ذکر خاص بعد از عام.)
آثار وجودی حکمای قرآنی به مراتب بیش از حکمای یونانی بود؛ فلسفه برای بسیاری از مردم آتن ابزاری برای تحصیل مال و جاه بود و نتیجه اش تردید و شک و جهل یا انکار همه حقایق- سوفسطاییان چنین بودند-، ولی حکمای مکتب قرآن، به منظور تزکیه نفس و تقرّب به پروردگار، تحصیل علم می کردند و بسیاری از آنها در پرتو علم و عمل به مقام اطمینان و یقین رسیده بودند. «یونانیان نتوانسته بودند با یکدیگر یگانگی و اتفاقی داشته باشند که همه یک دولت تشکیل دهند، هر شهری با توابعش دولتی بود که دیگران را بیگانه می دانست.» «۳»
______________________________
(۱). جان دیون پورت می گوید: «احکام و اوامر قرآن، منحصر در وظایف دینی و اخلاقی نبوده است.» گیبون می گوید: «از اقیانوس اطلس تا کنار رود گنگ، قرآن نه فقط قانون فقهی شناخته شده است، بلکه قانون اساسی، شامل رویه قضایی و نظامات مدنی، جزایی، حاوی قوانینی است که تمام عملیات و امور مالی بشر را اداره می کند و همه این امور که به موجب احکام ثابت و لا یتغیری انجام می شود، ناشی از اراده خدا می باشد و به عبارت دیگر: قرآن دستور عمومی و قانون اساسی مسلمین است. دستوری است شامل مجموعه قوانین دینی، اجتماعی، مدنی، تجارتی، نظامی، قضایی، جنایی و جزایی.
همین مجموعه قوانین از تکالیف زندگی روزانه تا تشریفات دینی، از تزکیه نفس تا حفظ بدن و بهداشت، از حقوق عمومی تا حقوق فردی، از منافع فردی تا منافع عمومی، از اخلاقیات تا جنایات، از عذاب و مکافات این جهان، تا عذاب و مکافات جهان آینده، همه را در بردارد.» (عذر تقصیر به پیشگاه محمد و قرآن، ص ۹۱، ترجمه فارسی.)
(۲). سوره آل عمران، آیه ۱۶۴٫
(۳). قسمت داخل گیومه، تقریبا عین عبارت کتاب آیین سخنوری، ج ۲، ص ۱۷۳، از فروغی است، مضمون سایر جملات مربوط به یونان نیز از همان کتاب است.
وحی و نبوت در پرتو قرآن، ص: ۳۲۲
شاگردان محمد صلّی اللّه علیه و سلّم به هدایت و تعلیم آن بزرگوار، توانستند ملت عرب را که از قبایل متفاوت و متخاصم تشکیل شده بود، متحد و متفق سازند، همه یک خدا و یک کتاب و یک دین و یک رهبر و پیغمبر داشتند و به تشبیه رسول اکرم: همچون اعضای یک پیکر که اگر عضوی به درد آید، سایر اعضا در تب کردن و بیدار خوابی با او همدردی کنند، با یک دولت محبوب و دلسوز و یک قانون خدایی با آنکه در سرزمین حجاز ابدا دولت مرکزی و حکومت قانون سابقه نداشته است و قریه یثرب که به برکت اسلام، مدینه الرسول شده بود، پایتخت دولت مقتدر اسلامی گردید و مدینه فاضله ای به وجود آمد که فلاسفه یونان آرزویش را به خاک بردند و در این جامعه تازه، انسانیت تمام خصایص و فضائل و مزایای خود را به منصه بروز و ظهور رسانید.
در این جا اوضاع و احوال و شرایط و مقتضیاتی به وجود آمد که همه استعدادهای گوناگون افراد، مجال تجلی یافت و می توانست به کمال ممکن برسد و این است معنی تمدن حقیقی و در همین زمان و مکان تمدن اسلامی پایه گذاری شد که باید به حق، تمدن انسانی نامیده شود. بدیهی است وقتی انسان وجود یافت، همه چیز می تواند بسازد؛ چنانکه مسلمین ساختند و دنیا را از آثار علمی و هنری خود بهره مند نمودند، ولی همه چیز نخواهد توانست انسان را بسازد، به طوری که امروز در تمدن علمی و صنعتی جهان می بینیم. با کمال تأسف در این مبحث بسیار عظیم، برای ما مجال تفصیل و تشریح کامل نیست، ولی خوشبختانه اوضاع و احوال صدر اسلام به قدری مشهور است که هر کسی اطلاع اجمالی از آن دارد.
برگرفته از کتاب وحی و نبوت در پرتو قرآن نوشته آقای محمد تقی شریعتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *